Tag: heemkring

Op vraag van het echtpaar De Geest-Lowie heeft een architect uit Kortrijk, Cyrille Van Houtte, dit herenhuis in 1885 ontworpen. Het behoort stilistisch tot de eclectische Vlaamse renaissance.

Toen de twee ongehuwde kinderen van het echtpaar De Geest-Lowie – van wie zoon Desiré lange tijd schepen was – de laatste jaren van hun leven in het klooster doorbrachten, hebben zij in 1937 het gebouw laten verkopen.

De broers Van Hauwermeiren, landbouwers op de Rimeir, werden de nieuwe eigenaars. De gehuwde broer betrok het pand met zijn gezin. Kort daarna reeds stierven de ouders en de ongehuwde broer-landbouwer, tevens inspecteur van de oorlogsschade na de Eerste Wereldoorlog en schepen, nam toen de kinderen onder zijn hoede en ging ook in het huis wonen. Zijn dood bracht de ruime herenwoning in handen van de twee nazaten, René en Anna.

Zoon René, master in de rechten en het notariaat, ging de diplomatie in en was Belgisch consul en ambassadeur in Bern, Rome, New York en Caracas (Venezuela). Zus Anna huwde met tandarts Gilbert Van Cromphaut die in het huis een praktijk opstartte. Zoon Chris volgde zijn vader op als tandarts en bewoont nu, samen met zijn gezin, deze opmerkelijke woning.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog waren Duitse officieren ingekwartierd in de woning. De eigenaar, J. De Geest, metselde een deel van zijn kelder dicht zodat zijn mooie voorraad wijn niet ten prooi kon vallen van de bezetters. Op de ruime zolder vonden de huidige bewoners nog verhuiskoffers met een valse bodem om geld in te bewaren. En er was nog “groot geld” in verstopt ook.

Ruim twintig jaar later, tijdens de Tweede Wereldoorlog, vielen brandbommen op de Margote, onder meer één doorheen het dak van het herenhuis. De bom kwam niet tot ontbranding en de schade bleef daardoor beperkt. Ook aan de overkant van de Schelde, in de meersen, vielen ook bommen neer. Door de luchtverplaatsing sneuvelden veel vensters aan de voorgevel van het huis, waaronder de typisch originele rozetvensters. Die werden niet meer vervangen, maar dichtgemaakt.

Dit vroegere herenhuis is na het Oud-Gemeentehuis het oudste en meest historische huis van onze gemeente. Na vernieuwing van de voorgevel heeft het wel zijn vroegere aanblik verloren.

In het jaar 1767 kreeg de schipper J.B. D’Hooghe toestemming om een huis te bouwen op de cijnsgrond van het “Hospitael en Wezenhuyzen van Aalst”. Zijn zoon Guillelmus werd na diens overlijden eigenaar van het voorname herenhuis.

In 1853 stierf Guillelmus D’Hooghe en nog hetzelfde jaar, bij een openbare verkoop, kwamen zijn vier kinderen gezamenlijk in het bezit van alle eigendom op de grond toebehorend aan het voormelde Hospitael van Aelst, die volgens kadastrale legger van het plan Popp respectievelijk bestond uit een boomgaard, een tuin, twee huizen, een huis met erf, een magazijn en nog een huis met erf en tuin. Het volledige eigendom, gelegen op een cijnspacht die in principe liep tot kerstdag 1866, strekte zich uit vanaf de muur van het kerkhof tot aan het oud gemeentehuis. Het bestaande grafmakershuisje zou trouwens nog een gedeelte zijn van laatstgenoemd huis (hoevetje) met erf.

Ook de familie D’Hooghe heeft een opmerkelijke rol gespeeld in het bestuurlijk leven met als leden onder andere een burgemeester en ontvanger van gemeente- en armenbestuur. De familie was ook actief in de Wichelse handel en nijverheid.

Maar op 6 oktober 1869 kwam er opnieuw en openbare verkoop waarbij de cijnspacht wettelijk werd opgeheven en de Gods- en Wezenhuyzen alle voormelde eigendom verkochten aan Eduard Meuris, geneesheer te Wichelen. De dokter verliet Wichelen en in juni van het jaar 1894 verkocht hij het belangrijkste gedeelte van het eigendom aan zijn opvolger Leon Savoir. Op dat ogenblik werd het beschreven als “een huis met remise, koer, stal en tuin, lust- en moeshof”. In 1895 zou hij het overige gedeelte verkocht hebben aan een nijveraar uit Gent. Dr. Leon Savoir werd een opmerkelijke Wichelse figuur, huisarts, amateur-archeoloog en burgemeester. Drie jaar na zijn overlijden besloot zijn echtgenote Julia Gabriëls in 1926 het huis te verkopen aan ene Van Goethem van Schaarbeek. Nauwelijks twee jaar later werd het eigendom doorverkocht aan de Wichelse familie Van Wesemael.

In oude vissersdorpjes langs de Schelde vind je wel vaker steegjes die de waterloop en het centrum met elkaar verbinden. Langs daar konden geloste goederen snel naar de grote weg worden gebracht om verder verdeeld te worden.

Het is een heel smal straatje dat het deel van de Margote, dat vroeger nog bekend stond als “Dorp”, met de Schelde verbindt en een onderdeel is van de Scheldehoek. Er gaat een verhaal dat wekelijks een schip aanlegde met hoofdzakelijk mosselen, maar ook vis aan boord. Een Wichels koppel, Mieken Ollekes en Lange Vien, laadde al het mogelijke over op een hondenkar, via het glazen straatje werd de koopwaar naar de straathoek gevoerd en daar als koopwaar aangeboden. 

Rond 1910 werd de vermelding “glazen straatje” voor het eerst schriftelijk gebruikt. Op dat ogenblik stonden er zes vochtige huisjes die eigendom waren van de toenmalige lokale liefdadigheidsinstelling (wat we nu OCMW noemen) en bewoond waren door bijzondere volkse figuren die allen een bijnaam hadden. Dankt het straatje zijn naam aan deze bewoners of één van hen? Heeft de naam te maken met de voorzichtige behandeling van alle gedragen vracht en last? Of heeft de verlichting van de Moeder Maagd voor klaarheid gezorgd? Een verband met het gelijknamige straatje in Gent hebben wij niet kunnen vinden.

De meest aannemelijke verklaring is dat ook breekbaar glas en gleiswerk langs hier werden gelost.

De pastorie heeft dezelfde architect als de kerk: Edmond Serrure senior uit Sint-Niklaas. Ze werd gebouwd met gelden afkomstig uit de verkoop van de oude pastorie op het Oud Dorp, aangevuld met vrijwillige giften. Na nauwelijks één jaar constructietijd kon pastoor Theodoor Van Herzele er al zijn intrek nemen in juli 1872.

Pastoor Theodoor Van Herzele

Het gebouw is een mooi voorbeeld van een pastorie uit de tweede helft van de 19^de eeuw met een symmetrische opbouw. Het hoofdgebouw is onderkelderd, heeft twee bouwlagen en vijf traveeën. De voor- en achtergevel werden in de eerste helft van de 20^ste eeuw gecementeerd. Aan weerszijden staat een kleine zijaanbouw van één travee, zonder bovenverdieping, onder een weinig hellend half schilddak. Op een paneel op de voorgevel zijn de christelijke symbolen voor geloof (een kruis aan de linkerkant), hoop (een anker aan de rechterkant) en liefde (een hart centraal boven de deur) aangebracht.

Het interieur wordt gekenmerkt door een centrale gang met midden links een haaks aansluitende trapgang. De gang heeft vierkanten vloertegels van zwarte natuursteen en witte marmer in een ruitvormig dambordpatroon aangelegd. In de vergaderzaal staat een zwarte marmeren schoorsteenmantel in neoclassicistische stijl. Het plafond is er afgewerkt met breed geprofileerd lijstwerk. Op beide verdiepingen bleven de originele paneeldeuren bewaard evenals de authentieke dakkapconstructie. Deze pastorie is als monument beschermd sedert 18 maart 2008.

Tot het eind van de jaren ’60 stond voor de pastorie een vrij hoge bakstenen voortuinmuur, met verschillende bomen en planten erin. De achtertuin heeft aan de rechterkant en de achterkant nog de originele bakstenen tuinmuren bewaard. Van in die tuin kon de pastoor snel de sacristie rechts achteraan in de kerk bereiken.

Boven de dubbele achterdeur is een kruismotief uitgewerkt, dat naar de pastorale functie van het gebouw verwijst. De haardvloer in de vergaderzaal is belegd met witte en zwarte vierkanten tegels en de boorden rondom zijn in marmer uitgevoerd. Een vierdelige tussendeur met de voorliggende ontvangstkamer kan worden open geplooid.

De keldervloer is bekleed met vierkanten grijze, natuurstenen tegels. Er zijn naast een afzonderlijke provisiekelder twee wijnkelders met gemetselde rekken.

De houten bordestrap heeft een typisch geprofileerde trappaal en een fijne balusterleuning. De pastorie wordt nu gebruikt voor de vergaderingen van de kerkraad en plaatselijke socio-culturele verenigingen hebben er een archiefruimte.

De Motte Bergenmeersen is een bevestiging van wat historische bronnen al suggereerden : hier stond ooit een omwald kasteel op een kunstmatig aangelegde heuvel.

Eeuwenlange overstromingen leidden tot de ondergang van de wijk Paddenhoek, achter de huidige begraafplaats gelegen. In 2005 keurde de Vlaamse regering het aangepast Sigmaplan goed waarin onder meer een gecontroleerd overstromingsgebied voor de Wichelse Bergenmeersen opgenomen was. In het kader van die werkzaamheden werden op dit perceel een archeologisch vooronderzoek en opgraving uitgevoerd. Terwijl historische bronnen al vroeg gewag maakten van een middeleeuwse motte op dit perceel, bleek die theorie onmiddellijk bevestiging te vinden met het aantreffen van een circulaire gracht bij een opgraving in 2012.

De cirkelvormige structuur bleek een ongeveer 12 meter brede en ongeveer 2 meter diepe gracht te zijn, die een “eiland” met een diameter van circa 40 meter omringt. De voor een motte karakteristieke centrale ophoging was echter afgegraven waardoor geen structuren van het oude bouwwerk bewaard bleven. Enkele natuurstenen en baksteenfragmenten die gestort waren aan de binnenkant van de gracht duidden op de aanwezigheid van een stenen constructie. Ander afval in de gracht, hoofdzakelijk grijs aardewerk en een groot aantal teilvormen naast kannen, kruiken en potten, laten toe de site te situeren in de dertiende-veertiende eeuw.

Deze laatmiddeleeuwse site vormt met de locatie van de vroegere kerk (op het huidig kerkhof, net buiten de Bergenmeersen) ongetwijfeld één van de kernelementen van het middeleeuwse Wichelen. De oprichting van dat soort kasteelsites (cirkelvormig met een oppervlakte van ongeveer 1500m²) is overigens typerend voor de dertiende-veertiende eeuw.

In het oosten van de mottegracht werd een brugconstructie aangetroffen bestaande uit houten en bakstenen pijlers. De eikenhouten balken waren niet te dateren, aardewerk en enkele faiencetegels uit de vulling van de gracht verwijzen naar de 18^de, begin 19^de eeuw.

Het pollenonderzoek van de opvulling van de gracht duidt op een zeer open landschap met zowel weiland als akkerland. Er bleken ook enkele verkoolde resten van granen aanwezig, die geteeld zouden zijn op de hogere drogere zandgronden, en tekenen van fruitsoorten.

Een hoog aantal stengel-en kapselfragmenten van vlas doet vermoeden dat in deze late middeleeuwen ook vlas werd geroot in de grachten.

De studie van het dierlijk botmateriaal toont een overzicht van hoevedieren en een weinig wild. Buiten de perimeter van de gracht werden verschillende andere sporen opgegraven, uiteraard middeleeuws maar ook sommige te situeren in de Romeinse en Karolingische periode.

Dit blauw hardstenen kruis dateert uit de 18^de eeuw en staat waar toendertijd de veerboot aanlegde die het (Oud) Dorp van Wichelen met de (Wichelse) meersen aan deze kant van de Schelde én met Berlare verbond. De overledene was burgemeester van Berlare en overleed onverwachts tijdens de overtocht.

Het memoriekruis is als monument beschermd sedert 11 januari 2012.

De overzetplaats sloot in Wichelen aan op het tracé van de heerweg van Gent naar Dendermonde. Die weg liep toen immers vanaf het huidige ‘Brugsken’ via de Meerbos (voorbij het Galgenveld) over de huidige Scheldebrug- en Dreefstraat naar het oud-gemeentehuis (met schandpaal ervoor) en de kerk (die op het kerkhof stond). Dat was het dorpscentrum van Wichelen tot ongeveer 1873. Daar maakte de heerweg een haakse bocht naar rechts, liep naast de Schelde aan het ‘Veken’ (en het huidige Sociaal Huis) naar de Margotekapel, van waaruit het bestaande traject naar Dendermonde verder werd gevolgd.

Op de linkeroever van de Schelde sloot de veerdienst aan op de voetweg naar Uitbergen, op de weg naar de loskaai van ’t Sluis en verder naar de dorpskern van Berlare.

Al in de 17^de eeuw stond op de hoek van de ‘oude’ en de ‘nieuwe’ steenweg naar Wetteren een kapel. De huidige kapel is gebouwd in 1844-45. Onze Lieve Vrouw wordt hier aangeroepen als ‘wonderbare moeder’. Volgens de legende werd een houten Mariabeeld uit de Schelde opgevist en langs het tegenoverliggende ‘glazen straatje’ naar deze plaats gebracht.

De huidige kapel valt op door een licht uitspringend portaal met gekoppelde Toscaanse pilasters van witte kalksteen op een hoge omlopende plint. Daarboven prijkt een driehoekig fronton met een halfcirkelvormig venster met glas-in-lood. Boven het zadeldak staat een vierkanten houten klokkentorentje onder een tentdakje. Het interieur is gepleisterd en wit geschilderd en beschikt over een houten tongewelf.

Na de Eerste Wereldoorlog, op 29 november 1919, werd voor de kapel een vrijheidsboom geplant, een plataan als symbool van de herwonnen vrijheid. In december 1963 kwam die op ongelukkige wijze aan zijn einde. Enkele jaren geleden is een linde aangeplant.

De bakstenen Margotekapel onder laaghellend zadeldak is al eeuwen een vertrouwd gezicht op deze plaats. Na de Eerste Wereldoorlog werd er zoals in vele dorpen een vrijheidsboom geplant na jaren van ontbering. Schoolkinderen haalden toen, eind november 1919, de boom af aan het gemeentehuis en brachten hem met het gemeentebestuur, het liefdadigheidsbestuur en andere notabelen, stoetsgewijs door de bevlagde straat naar zijn bestemming.

De boom groeide en bloeide doorheen de jaren zo fel, dat de buurtbewoners begonnen te klagen over de vallende bladeren. In december 1963 waren ze het beu en ze bezorgden een petitie tot het omhakken ervan aan de gemeente. De gemeenteraadsleden vonden die oplossing echter te drastisch en beslisten om de boom “zeer degelijk te (laten) snoeien”, zonder hem weg te laten kwijnen. Kort daarop echter arriveerde de bevoegde schepen met zijn ploeg en onder druk van de buren werd de boom toch tot tegen de grond afgezaagd…